
ЁЯСЙ рдбॉ. рднीрдо рд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рд╢्рдиोंрдд्рддрд░ी рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рд╣ेрддु рджिрдП рдЧрдП рд▓िंрдХ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें
ЁЯСЙ https://forms.gle/nAjEK5yt9JMiwJho8
рдбॉ рднीрдо рд░ाрд╡ рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдХा рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп - Life Sketch of Dr. Bhimrao Ambedkar
14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026 рдХो рджेрд╢ 'рднाрд░рдд рд░рдд्рди' 'рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиिрд░्рдоाрддा' рдмाрдмा рд╕ाрд╣ेрдм рдбॉ. рднीрдорд░ाрд╡ рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдХी 136 рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдордиाрдПрдЧा। рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдкрд░ рдЧрд╣рд░ा рдЕрд╕рд░ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рдвांрдЪों рдоें рдЕрдЧрд░ рдЖрдЬ рдХрд╣ीं рднी рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдмрджрд▓ाрд╡ рджिрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рддो рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХрд╣ीं рди рдХрд╣ीं рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдХे рд╡ो рд╡िрдЪाрд░ рд╣ैं рдЬो рдЙрди्рд╣ोंрдиे 60 рд╕े 75 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рджिрдП। рдХрд╣рдиे рдоें рдХोрдИ рдЧुрд░ेрдЬ рдирд╣ीं рдХि рдбॉ. рдЖंрдмेрдбрдХрд░ рдХे рд╡े рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ैं।
ЁЯСЙ рдбॉ рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд╕े рдЬुреЬी рдХुрдЫ рд░ोрдЪрдХ рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ
*рдЬрди्рдо- рднाрд░рдд рдк्рд░ांрдд (рдЕрдм рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдоें) рд╕ैрди्рдп рдЫाрд╡рдиी “рдорд╣ू” рдоें рдПрдХ рдорд░ाрдаी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡рд╣ рд░ाрдордЬी рдоाрд▓ोрдЬी (рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ेрдиा рдоें рд╕ूрдмेрджाрд░) рдФрд░ рднीрдоाрдмाрдИ рдХी 14 рд╡ीं рд╕ंрддाрди рдеे।
* рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд╣िंрджू “рдорд╣ाрд░” рдЬाрддि рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддे рдеे, рдЬिрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрдЫूрдд рдЬाрддि рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рднीрдорд░ाрд╡ рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеे। рдкрдв़ाрдИ рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рдеा।
* рд╡рд░्рд╖ 1897 рдоें, рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕ाрде рдоुंрдмрдИ рдЪрд▓े рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ां рдПрд▓्рдлिंрд╕्рдЯрди рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдЬрд╣ां рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдп рдЫाрдд्рд░ рдеे।
* рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1906 рдоें, рдЬрдм рд╡рд╣ 15 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे, рддрдм рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рдиौ рд╡рд░्рд╖ рдХी рд▓рдб़рдХी рд░рдоाрдмाрдИ рд╕े рд╣ुрдЖ।
* рд╡рд░्рд╖ 1907 рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоैрдЯ्рд░िрдХ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी рдФрд░ рдЕрдЧрд▓े рд╡рд░्рд╖ рдПрд▓्рдлिंрд╕्рдЯрди рдХॉрд▓ेрдЬ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा, рдЬो рдХि рдмॉрдо्рдмे рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдеा рдФрд░ рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд╣ рдкрд╣рд▓े рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдп рдЫाрдд्рд░ рдмрдиे।
* рд╡рд░्рд╖ 1913 рдоें, рдЙрди्рд╣ें рд╕рдпाрдЬीрд░ाрд╡ рдЧाрдпрдХрд╡ाрдб़ рддृрддीрдп (рдмрдб़ौрджा рдХे рдЧाрдпрдХрд╡ाрдб़) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдПрдХ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ рд╕्рдеिрдд рдХोрд▓ंрдмिрдпा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╣ेрддू рддीрди рд╕ाрд▓ рдХे рд▓िрдП ₹755 рдк्рд░рддि рдоाрд╣ рдмрдб़ौрджा рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддे 22 рд╕ाрд▓ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╡рд╣ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдЪрд▓े рдЧрдП।
* рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдЬॉрди рдбेрд╡ी рдХे рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рд╕े рдХाрдлी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеे। 9 рдордИ рдХो, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрдирд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी рдЕрд▓ेрдХ्рдЬेंрдбрд░ рдЧोрд▓्рдбрдирд╡ेрдЗрдЬ़рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд рдПрдХ рд╕ेрдоिрдиाрд░ рдоें “рднाрд░рдд рдоें рдЬाрддिрдпां: рдк्рд░рдгाрд▓ी, рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕” рдкрд░ рдПрдХ рд▓ेрдЦ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा, рдЬो рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХाрд░्рдп рдеा।
* рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1916 рдоें, рдбॉ॰ рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд▓ंрджрди рдЪрд▓े рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ाँ “рдЧ्рд░ेрдЬ़ рдЗрди” рдоें рдмैрд░िрд╕्рдЯрд░ рдХोрд░्рд╕ (рд╡िрдзि рдЕрдз्рдпрдпрди) рдХे рд▓िрдП рджाрдЦिрд▓ा рд▓िрдпा рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд▓ंрджрди рд╕्рдХूрд▓ рдСрдл़ рдЗрдХोрдиॉрдоिрдХ्рд╕ рдоें рджाрдЦिрд▓ा рд▓िрдпा। рдЬрд╣ां рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдбॉрдХ्рдЯрд░ेрдЯ рдеीрд╕िрд╕ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдЬूрди 1917 рдоें, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рдмीрдЪ рдоें рд╣ी рдЫोрдб़ рдХрд░ рднाрд░рдд рд▓ौрдЯ рдЖрдП।
* рднाрд░рдд рд▓ौрдЯрдиे рдкрд░ рднीрдорд░ाрд╡ рдмрдб़ौрджा рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ेрдиा рд╕рдЪिрд╡ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓рдЧे। рдЬрд╣ां рдХुрдЫ рджिрди рдмाрдж рдЙрди्рд╣ें рдкुрдиः рднेрджрднाрд╡ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬा। рдЕंрдд рдоें, рдмाрдмा рд╕ाрд╣ेрдм рдиे рдиौрдХрд░ी рдЫोрдб़ рджी рдФрд░ рдПрдХ рдиिрдЬी рдЯ्рдпूрдЯрд░ рдФрд░ рдПрдХ рд▓ेрдЦाрдХाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।
* рд╡рд░्рд╖ 1918 рдоें, рд╡рд╣ рдоुंрдмрдИ рдоें рд╕िрдбेрдирд╣рдо рдХॉрд▓ेрдЬ рдСрдл рдХॉрдорд░्рд╕ рдПंрдб рдЗрдХोрдиॉрдоिрдХ्рд╕ рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (Political Economy) рдХे рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рдмрдиे। рдЬрд╣ां рдЙрдирдХा рдЕрди्рдп рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ों рдХे рд╕ाрде рдкाрдиी рдкीрдиे рдХे рдЬॉрдЧ рдХो рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдЧрдпा।
* рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1919 рдХो рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी “рд╕ाрдЙрдердмрд░ो рд╕рдоिрддि” рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЬрдм рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХो рдЧрд╡ाрд╣ी рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рддрдм рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рджрд▓िрддों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рд▓िрдП рдкृрдердХ рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдХा (separate electorates) рдФрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рджेрдиे рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдХी।
* рд╡рд░्рд╖ 1920 рдоें, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुंрдмрдИ рдоें рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ “рдоूрдХрдиाрдпрдХ” рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХा рдХाрд░्рдп рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдЬिрд╕рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд░ूрдв़िрд╡ाрджी рд╣िंрджू рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рд╡ рдЬाрддीрдп рднेрджрднाрд╡ рд╕े рд▓рдб़рдиे рдХे рдк्рд░рддि рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдЕрдиिрдЪ्рдЫा рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░рддे рдеे।
* рдмॉрдо्рдмे рд╣ाрдИрдХोрд░्рдЯ рдоें рдХाрдиूрди рдХी рдк्рд░ैрдХ्рдЯीрд╕ рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा। рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрдЧрдаिрдд рдк्рд░рдпाрд╕ “рдмрд╣िрд╖्рдХृрдд рд╣िрддрдХाрд░िрдгी рд╕рднा” рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा рдеा।
* рд╡рд░्рд╖ 1930 рдоें, рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рдХाрд▓ाрд░ाрдо рдоंрджिрд░ рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХो рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдЬिрд╕рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 15,000 рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХो рдиे рдк्рд░рддिрднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा। рдпрд╣ी-рдирд╣ीं рдЗрд╕ рдЖंрджोрд▓рди рдоें рдЬुрд▓ूрд╕ рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдПрдХ рд╕ैрди्рдп рдмैंрдб рдиे рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рдПрдХ рд╕्рдХाрдЙрдЯ्рд╕ рдХा рдмैрдЪ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеा। рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдкुрд░ुрд╖ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдПं рднрдЧрд╡ाрди рдХा рджрд░्рд╢рди рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдоें рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЬрдм рд╕рднी рдЖंрджोрд▓рдирдХाрд░ी рдоंрджिрд░ рдХे рдЧेрдЯ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪे, рддो рдЙрди्рд╣ें рдЧेрдЯ рдкрд░ рдЦреЬे рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧेрдЯ рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдЙрдЧ्рд░ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЧेрдЯ рдХो рдЦोрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЬिрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рджрд▓िрддों рдХो рдоंрджिрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХी рдЗрдЬाрдЬрдд рдоिрд▓рдиे рд▓рдЧी।
* рд╡рд░्рд╖ 1932 рдоें, рдЬрдм рдм्рд░िрдЯिрд╢ों рдиे рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рд╣рдорддि рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдЕрдЫूрддों рдХो “рдкृрдердХ рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдХा” рджेрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी, рддрдм рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдиे рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдкुрдгे рдХी рдпрд░рд╡рджा рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдоें рдЖрдорд░рдг рдЕрдирд╢рди рд╢ुрд░ु рдХिрдпा। * рд╡рд░्рд╖ 1936 рдоें, рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे “рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд▓ेрдмрд░ рдкाрд░्рдЯी” рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी, рдЬिрд╕рдиे рд╡рд░्рд╖ 1937 рдоें рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдоे 15 рд╕ीрдЯें рдЬीрддी рдеी।
* рд╡рд░्рд╖ 1941 рдФрд░ 1945 рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕ी рд╡िрд╡ाрджाрд╕्рдкрдж рдкुрд╕्рддрдХें рдФрд░ рдкрд░्рдЪे рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдП, рдЬिрдирдоे “рдеॉрдЯ्рд╕ рдСрди рдкाрдХिрд╕्рддाрди” рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд▓ीрдЧ рдХे рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рджेрд╢ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рдоांрдЧ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं। рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХे рд░ीрддिрдпों рдХे рднी рдмрдб़े рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдеे। рдЙрди्рд╣ोрдиे рднाрд░рдд рд╡िрднाрдЬрди рдХा рддो рдкрдХ्рд╖ рд▓िрдпा, рдкрд░рди्рддु рдоुрд╕्рд▓िрдоो рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХी рдк्рд░рдеा рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рдШोрд░ рдиिंрджा рдХी।
* 15 рдЕрдЧрд╕्рдд 1947 рдоें рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж, рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рдирдИ рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрдм рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоे рдЖрдИ рддрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХो рджेрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓े рдХाрдиूрди рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ेрд╡ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा।
* рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЧрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЧाрд░ंрдЯी рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХी рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдзрд░्рдо рдХी рдЖрдЬाрджी, рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиा, рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХे рд╕рднी рд░ूрдкों рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░рдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпाрдкрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рддрд░्рдХ рджिрдпा рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддिрдпों (рдПрд╕рд╕ी) рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों (рдПрд╕рдЯी) рдФрд░ рдЕрди्рдп рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ (рдУрдмीрд╕ी) рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд▓िрдП рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं, рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдХॉрд▓ेрдЬों рдоें рдиौрдХрд░िрдпों рдХे рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд╕ेंрдмрд▓ी рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдЬीрддा рдЬो рдПрдХ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдеी।
*рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдоें рдЬрдм рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдз्рд╡рдЬ рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा, рд╡рд╣ рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ “рд╕рд╡िंрдзाрди рдб्рд░ाрдл्рдЯिंрдЧ рдХрдоेрдЯी” рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╣ी рдеे। рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдз्рд╡рдЬ рдоें рдЕрд╢ोрдХ рдЪрдХ्рд░ рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рдеा। рдЙрди्рд╣ीं рдХी рдмрджौрд▓рдд рдЖрдЬ рддिрд░ंрдЧे рдоें рдЕрд╢ोрдХ рдЪрдХ्рд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
* рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 370 рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рджрд░्рдЬा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
* рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рджूрд╕рд░े рд╢ोрдз рдЧ्рд░ंрде ‘рдм्рд░िрдЯिрд╢ рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░ांрддीрдп рд╡िрдд्рдд рдХा рд╡िрдХाрд╕’ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрд╢ рдоें рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ।
* рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдкрд░ рддीрди рдкुрд╕्рддрдХें рд▓िрдЦीं: рдПрдбрдоिрдиिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдПंрдб рдлाрдЗрдиेंрд╕ рдСрдл рджी рдЗрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХंрдкрдиी, рдж рдЗрд╡्рд╣ॅрд▓्рдпुрдПрд╢рди рдСрдл рдк्рд░ोрд╡िंрд╢िрдпрд▓ рдлाрдЗрдиेंрд╕ рдЗрди рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЗंрдбिрдпा, рдж рдк्рд░ॉрдм्рд▓рдо рдСреЮ рдж рд░ूрдкी : рдЗрдЯ्рд╕ рдУрд░िрдЬिрди рдПंрдб рдЗрдЯ्рд╕ рд╕ोрд▓्рдпुрд╢рди।
* рд╡рд░्рд╖ 1950 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ुрдП рдФрд░ рдмौрдж्рдз рднिрдХ्рд╖ुрдУं рдХे рд╕рдо्рдоेрд▓рдиों рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा (рддрдм рд╕िрд▓ोрди) рдЧрдП। рдФрд░ 14 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1956 рдХो рдиाрдЧрдкुрд░ рд╢рд╣рд░ рдоें рдбॉ॰ рднीрдорд░ाрд╡ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рд╕्рд╡рдпं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рдорд░्рдердХों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдзрд░्рдоांрддрд░рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा। рдЬिрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдбॉ॰ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рд╕рд╡िрддा рдПрд╡ं рдХुрдЫ рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдХे рд╕ाрде рднिрдХ्рд╖ु рдорд╣ाрд╕्рдерд╡ीрд░ рдЪंрдж्рд░рдордгी рдж्рд╡ाрд░ा рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдд्рд░िрд░рдд्рди рдФрд░ рдкंрдЪрд╢ीрд▓ рдХो рдЕрдкрдиाрддे рд╣ुрдП рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा।
* 6 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1956 рдХो, рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХा рдордзुрдоेрд╣ рдХी рд▓рдо्рдмी рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдоृрдд्рдпु (рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг) рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдЙрдирдХे рдШрд░ рдоें рд╣ो рдЧрдИ। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 20 рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рдЙрдирдХी рдЬрдпंрддी (14 рдЕрдк्рд░ैрд▓), рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг рдпाрдиी рдкुрдг्рдпрддिрдеि (6 рджिрд╕рдо्рдмрд░) рдФрд░ рдзрдо्рдордЪрдХ्рд░ рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рджिрд╡рд╕ (14 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░) рдХो рдЪैрдд्рдпрднूрдоि (рдоुंрдмрдИ), рджीрдХ्рд╖ाрднूрдоि (рдиाрдЧрдкूрд░) рддрдеा рднीрдо рдЬрди्рдорднूрдоि (рдорд╣ू) рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि рдЕрд░्рдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрдХрдЯ्рдаे рд╣ोрддे рд╣ैं।
* рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рдЕрдиुрдпाрдпिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрди्рд╣ें рдЖрджрд░ рдПрд╡ं рд╕рдо्рдоाрди рд╕े ‘рдмाрдмाрд╕ाрд╣рдм’ (рдорд░ाрдаी: рдмाрдмाрд╕ाрд╣ेрдм) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдПрдХ рдорд░ाрдаी рд╡ाрдХ्рдпांрд╢ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде “рдкिрддा-рд╕ाрд╣рдм”, рдХ्рдпोंрдХि рд▓ाрдЦों рднाрд░рддीрдп рдЙрди्рд╣ें “рдорд╣ाрди рдоुрдХ्рддिрджाрддा” рдоाрдирддे рд╣ैं।
* рдмाрдмा рд╕ाрд╣ेрдм рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेрддे рд╣ुрдП рдХрдИ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдПрд╡ं рдЧ्рдпाрд░рд╣ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХे рдиाрдо рдЙрдирдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░рдЦे рдЧрдП, рдЬैрд╕े рдХि :- рдбॉ॰ рдмाрдмाрд╕ाрд╣ेрдм рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдоाрдирдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдбॉ॰ рдмी॰рдЖрд░॰ рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рд╕ंрд╕्рдеाрди, рдЬाрд▓ंрдзрд░, рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рджिрд▓्рд▓ी, рдЗрдд्рдпाрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।
* рднीрдорд░ाрд╡ рдХो рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдЯीрд╡ी 18 рдФрд░ рд╕ीрдПрдирдПрди рдЖрдИрдмीрдПрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рд╖ 2012 рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдПрдХ рдЪुрдиाрд╡ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг “рдж рдЧ्рд░ेрдЯेрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпрди” (рдорд╣ाрдирддрдо рднाрд░рддीрдп) рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП рдеे। рдЬिрд╕рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 2 рдХрд░ोрдб़ рдордд рдбाрд▓े рдЧрдП рдеे, рдЗрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХा рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рднाрд░рддीрдп рд╡्рдпрдХ्рддि рдоाрдиा рдЬाрдиे рд▓рдЧा।
* рд╡рд░्рд╖ 2000 рдоें, рдлिрд▓्рдо рдиिрд░्рджेрд╢рдХ рдЬрдм्рдмाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рдмाрдмा рд╕ाрд╣ेрдм рдХे рдЬीрд╡рди рдЪрд░िрдд्рд░ рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдПрдХ рдлिрд▓्рдо рдмрдиाрдИ рдЬिрд╕рдХा рд╢ीрд░्рд╖рдХ “рдбॉ॰ рдмाрдмाрд╕ाрд╣ेрдм рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░” рдеा।
* 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2015 рдХो, рдЧुрдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиे рд╣ोрдордкेрдЬ рдбुрдбрд▓ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे 124 рд╡ें рдЬрди्рдорджिрди рдХा рдЬрд╢्рди рдордиाрдпा рдеा। рдпрд╣ рдбूрдбрд▓ рднाрд░рдд, рдЕрд░्рдЬेंрдЯीрдиा, рдЪिрд▓ी, рдЖрдпрд░рд▓ैंрдб, рдкेрд░ू, рдкोрд▓ैंрдб, рд╕्рд╡ीрдбрди рдФрд░ рдпूрдиाрдЗрдЯेрдб рдХिंрдЧрдбрдо рдоें рджिрдЦाрдпा рдЧрдпा рдеा।
Source:- https://hindi.starsunfolded.com/bhimrao-ramji-ambedkar-hindi/ЁЯСЙрдбॉ рдмी. рдЖрд░. рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХे рд╡िрдЪाрд░ :
• рдЬीрд╡рди рд▓рдо्рдмा рд╣ोрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдорд╣ाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
• рдоैं рдХिрд╕ी рд╕рдоुрджाрдп рдХी рдк्рд░рдЧрддि, рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рдЬो рдк्рд░рдЧрддि рд╣ांрд╕िрд▓ рдХी рд╣ै рдЙрд╕рд╕े рдоाрдкрддा рд╣ूँ।
• рдПрдХ рд╕рдлрд▓ рдХ्рд░ांрддि рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдХा рд╣ोрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЬिрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै рд╡ो рд╣ै рди्рдпाрдп рдПрд╡ं рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдоें рдЧрд╣рд░ी рдЖрд╕्рдеा।
• рд▓ोрдЧ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдзрд░्рдо рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоाрдирдХों рдж्рд╡ाрд░ा; рд╕ाрдордЬिрдХ рдиैрддिрдХрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд░рдЦे рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП। рдЕрдЧрд░ рдзрд░्рдо рдХो рд▓ोрдЧो рдХे рднрд▓े рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢рдпрдХ рдоाрди рд▓िрдпा рдЬाрдпेрдЧा рддो рдФрд░ рдХिрд╕ी рдоाрдирдХ рдХा рдорддрд▓рдм рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
• рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдпрд╣ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХिрд╕ рд▓िрдП рд╣ै ? рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдпे рд╕्рд╡рдд्рдирдд्рд░рддा рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣ै рддाрдХि рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдЬो рдЕрд╕рдоाрдирддा, рднेрдж-рднाрд╡ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЪीрдЬों рд╕े рднрд░ी рд╣ै, рдЬो рд╣рдоाрд░े рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рдЯрдХрд░ाрд╡ рдоें рд╣ै рдХो рд╕ुрдзाрд░ рд╕рдХें।
• рд╕ाрдЧрд░ рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдЦो рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдкाрдиी рдХी рдПрдХ рдмूँрдж рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдЗंрд╕ाрди рдЬिрд╕ рд╕рдоाрдЬ рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै рд╡рд╣ां рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдирд╣ीं рдЦोрддा। рдЗंрд╕ाрди рдХा рдЬीрд╡рди рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ै। рд╡ो рд╕िрд░्рдл рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рдкैрджा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡рдпं рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкैрджा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
• рдЖрдЬ рднाрд░рддीрдп рджो рдЕрд▓рдЧ -рдЕрд▓рдЧ рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ोрд╖िрдд рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं . рдЙрдирдХे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЖрджрд░्рд╢ рдЬो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рдЗंрдЧिрдд рд╣ैं рд╡ो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा , рд╕рдоाрдирддा , рдФрд░ рднाрдИ -рдЪाрд░े рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं . рдФрд░ рдЙрдирдХे рдзрд░्рдо рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрджрд░्рд╢ рдЗрд╕рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।
• рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рд╕ुрдзाрд░рдХ рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХो рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рд╡ो рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЦ़ाрд░िрдЬ рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕ाрд╣рд╕ी рд╣ैं।
ЁЯТБ рдбॉ рдмी. рдЖрд░. рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдХा рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп рдкреЭрдиे рд▓े рд▓िрдП рджिрдП рдЧрдП рд▓िंрдХ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें
ЁЯСЙhttps://www.quickhindi.in/2020/04/dr-bhimrao-ambedkar-biography-in-hindi.html
ЁЯСЙ https://www.bharatdarshan.co.nz/magazine/article/child/170/ambedkar-biography.html
ЁЯСЙ https://www.1hindi.com/dr-bhimrao-ambedkar-life-history-hindi/